SORU: Benjamin Libet  ve Prof. John-Dylan Haynes’in yaptığı araştırmalar ve deneylerin sonucunda bir karar vermemiz istendiğinde biz karar vermeden önce eyleme geçecek nöronların harekete geçtiği görülmüş. Bu durumda kararlarımızı veren biz değil miyiz? O halde herhangi bir şekilde seçimlerimizi ve yaşantımızı değiştirmemiz de mümkün değildir. O zaman biz sadece bize yazılan rolü mü oynuyoruz? Sadece kaderlerimizi gerçekleştiren aracılar mıyız? Bu tüm Kuantum Düşünce çalışmalarının da asılsız olduğunu göstermez mi? A.E /Antalya

CEVAP: Öncelikle bahsi geçen araştırma ve sonuçlarına bir göz atalım.

Kaliforniya Üniversitesi nörofizyologlarından Prof. Benjamin Libet, 1973 yılında yaptığı deneyler sonucunda tüm kararlarımızın, seçimlerimizin önceden belirlendiğini, bilincin ise herşey olup bittikten yarım saniye sonra devreye girdiğini ortaya koymuştur. Bu durum diğer nörofizyologlarca da, hep geçmişte yaşadığımız ve bilincimizin tüm yaşananları yarım saniye sonra gösteren bir “monitör” gibi olduğu şeklinde yorumlanmaktadır.

Araştırmalarını sürdüren Benjamin Libet daha da ilginç sonuçlara ulaşmıştır. Bu sefer Libet, parmakları hareket ettirme “kararını” deneklere bıraktı ve bunun neticesinde beyinde oluşan sinyalleri inceledi. Parmağı hareket ettirmenin karar anı, beyinden emir yollanması anı ve parmağın hareket anlarını not etti. Son derece ilginç bir gerçekle karşılaştı. Karar anından önce, parmağı hareket ettirmek için beyinde ilgili hücreler harekete geçiyorlar. Yani aslında parmağınızı hareket ettirme emri, sizden önce veriliyor. Ondan sonra size bu kararınız bir his olarak yaşatılıyor. Libet’in bu çalışmaları, bilim dünyasını derinden etkiledi.

Son olarak Max Planck Enstitüsünden bilim adamı Prof. John-Dylan Haynes gelişmiş manyetik rezonans ve bilgisayar tekniklerini kullanarak son derece ilginç araştırmalar yapmıştır. Araştırmalarda deneklerden önlerinde bulunan 2 düğmeden birini seçmeleri istendi. Düğmeye basılışın karar anının incelendiği bu deneylerde, Benjamin Libet’in deneylerini doğrular neticeler elde edildi. Esasen seçim yapıldığı düşünülen an, hissettirilen bir algıdan ibarettir. Yapılan deneylerde düğmeye basma kararının 7 saniye öncesinden deneklerin hangi düğmeye basacağı, beyin hücrelerinin aktivitelerinden tahmin edilebildiği görülmüştür

Araştırmayı yürüten ekibin lideri Prof. Haynes Nature dergisinde çıkan alıntısına göre

Bilinç, hayatımızın çok küçük bir kısmını (%2-5 civarı) yönetirken bilinçaltının kapasitesi ve gücü neredeyse sınırsızdır. Bilinç her saniyede 2000 bilgi parçası işlerken bilinçaltı saniyede 400.000.000.000 bilgi işleyebilir.

Bilinçaltı için geçmiş, gelecek gibi zaman kavramı yoktur. Aynı şekilde yargılama veya yorum yapma yeteneği de bulunmaz. Bilinçaltı zihninizde sıklıkla tekrarlanan düşünceleri, olumlu veya olumsuz telkinleri, kayıtsız şartsız doğru kabul eder. Bilinçaltının görevi doğru kabul edilen gerçeklikleri bize ispatlamaktır. Böylelikle bu düşüncelerimiz hayatımızdaki gerçekliklere dönüşür.

Örneğin “nasılsın?” sorusuna vereceğiniz cevap otomatik bir hale geldiğinde, bu cevabın “artık” sizin gerçeğiniz olduğunu bilmelisiniz. Aynı şekilde para, ilişki, iş gibi konularda sıklıkla tecrübe ettiğiniz bir sıkıntınız varsa, bu sıkıntıdan kurtulmak için ilk yapmanız gereken şeyin; bu konulara verdiğiniz otomatik yanıtları (ya da otomatik şikayetleri) değiştirmek olduğunu unutmayın…

Genellikle ilk tepkimiz öfkeyi damarlarımızda hissetmek olur. Daha sonra o güne kadar bize öğretildiği şekilde bu öfkeyi ifade ederiz. Karşılıklı küfürleşmeler, kavga veya en azından hızla oradan uzaklaşma beklenen ihtimallerden bazıları… Ancak hemen hepimizin o az önceki neşesinden eser kalmaz değil mi?  Peki neden? Neden bu öfkeyi hissederiz?

Öncelikle sakin olarak düşündüğümüzde “hakaret” bir söz dizilimidir. Yani sadece arka arkaya gelmiş kelimelerdir. Üstelik hepimiz karşımızdaki kişinin söylemesiyle bu durumun gerçek olmayacağını biliriz. O halde bizi harekete geçiren gerçek şey hakaretin kendisi değil altındaki duygudur. Biz o kişinin bize saygı duymadığını, saldırgan olduğunu hatta bazı durumlarda bize meydan okuduğunu düşünürüz. Peki bu varsayımın doğru olduğuna nasıl emin oluruz?

Bu örnekteki “hakaret” genel olarak tüm ülkemizde saygısızlık anlamına gelir. Bunu yapan kişinin de bunu bildiğini kabul edelim. Peki eşimizle, dostumuzla, kardeşlerimizle özetle en yakınlarımıza karşı duyduğumuz öfke hissinde haklı olduğumuzu nereden biliriz?

Bu duyguyu doğuran tüm hareketler aslında tamamen bizimle, bizde var olan kodlamalarla ilgilidir. Maalesef verdiğimiz duygusal tepkiler aslında direkt olarak o olayla ve o kişi ile ilgili değildir. Çünkü duygusal tepki anidir; üzerinde düşünülmüş tepkiler değildir. Bu nedenle o “anda” olan duygusal tepkimiz iyi ihtimalle önceki deneyimlerimiz ile oluşmuş, kötü ihtimalle ise bizim herhangi bir değerlendirmemizden geçmeden başkaları tarafından oluşturulmuş tepkilerdir. Başkaları tarafından bize kodlanmış tepkiler elbette iyi bir nedenle çıkmıştır. Ancak zaman içerisinde bu kodlamayı gerektiren şartlar değişmiş olabilir ve bizler verdiğimiz tepkiler süresince düşünmezsek bunları sadece sürdürmeye devam ederiz.

Bir kafese 10 adet maymun koymuşlar ve bu kafesin üzerine bir salkım muz asmışlar. Elbette maymunlar hemen muzları almak için harekete geçmiş. Salkıma dokunan her maymunun üzerine tazyikli su sıkmışlar. Bir süre sonra maymunlar denemekten vazgeçmiş. Bu aşamada kafesteki maymunlardan birini çıkarıp yerine yeni bir maymun koymuşlar. Bu maymun muz salkımına doğru hamle yapınca diğerleri onu durdurmuş ve biraz da hırpalamak zorunda kalmışlar. Daha sonra aynı şekilde teker teker eski maymunları çıkarıp yeni maymunları koymuşlar. Sonradan gelip ne olduğunu anlamadan hırpalanan maymunlar yenileri daha bir istekle dövüyormuş. İşte bu maymunların verdiği tepki ve öfke bu duruma iyi bir örnektir. Arada hala aynı şartlar geçerli mi diye düşünmediğimizde başkalarının kodlarıyla yaşayan bu yeni maymunların durumuna düşmemiz çok muhtemeldir. İşin ilginci bu durumda hissettiğimiz öfke de sanki bu kodlamalar biz yapmışız kadar gerçektir.

Olan sadece olur. Buna inanmak biraz zor olsa da sizi hedef almamaktadır. Duygularımızla verdiğimiz her negatif tepki aslında bize yazılmış kodlamaların sonucudur. Peki bizler bu kodların hala doğru ve geçerli olduğundan emin miyiz?